bilgi@haliyikamacilari.com

Halının Tarihçesi

Halının Tarihçesi

Ana Sayfa Halının Tarihçesi

Halının Tarihçesi

HALININ TARİHÇESİ
Halı nedir?
Yere, zemine veya bir eşyanın üzerine serilmek, yada duvara örtülüp duvarı kapatıp yalıtım amaçlı kullanmak üzere genelde yünden, ipekten, naylondan, plastikten, yada çeşitli hayvan tüylerinden yapılmış, kısa tüylü, nakışlı ya da nakışsız üzeri kültürel etkenlere göre çeşitli şekilde süslenmiş desenlendirilmiş yada desensiz, süssüz düz tek renkli örme veya dokuma olarak yapılan, temel kullanım amacı fiziksel olarak temas edilen mekanlarda konfor sağlamak olan örtüye halı denir.
Halının geçmişten günümüze uzanan tarihi incelediğimizde halının tarihçesi ile birlikte halı çeşitleri nelerdir?
Yapılan araştırmalar sonucu edinilen bulgulara göre bilinmekte olan ilk halı, Sibirya’da Altay Bölgesi’nde yapılan kazılarda bulunmuştur. Türk usulü ile yapılmış olan halı, İÖ 5.-3. yüzyıllar arasına aittir. Bu keşif, halı sanatının Türklere özgü bir el sanatı dalı olduğunu kanıtlamaktadır. Yani halı Türklerin dünyaya hediyesidir. Bulunan bölgeye ve imal tarzına bakıldığında halıyı Türk toplumunun icat ettiği sonucu ortaya çıkmaktadır. 13. yüzyıldan önceki halılara ait bilgiler yazılı kaynaklardan saptanmaktadır. Büyük Selçuklu İmparatorluğu döneminde 11. yüzyılda halının Orta Asya’dan İran’a kadar uzanan bir alanda yapıldığı bilinmektedir. Selçukluların Anadolu’ya girmelerinden sonra halı yapımı ciddi anlamda artmıştır. Bu döneme ait halılarının en eskileri yapılan araştırmalar sonucunda Konya'daki Alaattin Camisi’nde bulunmuştur. Başka bir grup da Beyşehir Eşrefoğlu Camisi’nde bulunmuştur. Selçuklu halılarında geometrik ve stilize bitki motifleri ön planda kullanılmıştır. Selçukluların halı desenlerinde genellikle bitki ve geometrik desenleri kullanmış olmalarından 700 yıl geçmiş olmasına karşın günümüzde imal edilen halılarda halen bitki ve geometrik desenleri genellikle görmekteyiz. 14. yüzyıl başından sonra Anadolu halılarında stilize hayvan motifleri daha çok yer almaya başlamaktadır. 15. yüzyıl sonuna kadar kullanılan bu gruptaki halıların en eski örnekleri Berlin Müzesi’ndeki Ming Halısı ile İsveç’in Marby Köyü’nde bulunan Marby Halısı’dır. 14. ve 15. yüzyıllarda hayvan motiflerinin yanında yıldız ve benzeri geometrik motiflerde kullanılmıştır. Holbein Halıları adı verilen bu halılar, adını o dönem ressamlarından Hans Holbein’in tablolarından almaktadır. 16. yüzyıldan sonra Holbein halılarına rastlanmazsa bile, Lotto halısı adı verilen halılar, Uşak halıları denilen grubu hazırlanmıştır. Üçüncü ve dördüncü tip Holbein halıları da Bergama halıları’nın öncüsü olmuştur. Tıpkı sanat dallarında olduğu gibi halıda da halı tarzları bir sonraki halı tarzlarını etkileyerek farklı akımlar çıkmasına öncülük etmiştir.
Uşak ve çevresi 16. yüzyıldan başlayarak 
Osmanlı halı sanatının önemli bir merkezi durumuna gelmiştir. Uşak halılarının iki halının motifleri birbirine oldukça benzer. Madalyonlu Uşak Halıları daha büyük, Yıldızlı Uşak Halıları ise daha küçük boyutludur. Uşak Halıları’nın bir başka grubu da Kuşlu Halılar’dır. Günümüzde bir dış satım ihracat malı olarak el tezgâhlarında el emeğiyle dokunan el dokuması halılar, önemini ve değerini korumaktadır. Anadolu’nun hemen her yöresinde el tezgâhlarında halı dokunmakla birlikte, bazı yörelerin halıları daha ünlüdür. Bunlar arasında Bergama halısı , Kayseri halısı, Sivas halısı, Bünyan halısı, Milas halısı, Gördes halısı, Uşak halısı, Kütahya halısı, Ladik halısı, Hereke halısı, Demirci halısı, Karaman halısı, Kula halısı en ünlüleridir. Ülkemiz dışında da Hint halısı, İran halısı, Çin halısı, Türkmen halısı, Japon halısı, Rus halısı gibi farklı tarzlarda imal edilen halı tipleri mevcuttur.